Dövize endeksli alınan ve verilen avanslarının değerlemesi

I. Giriş:

Uygulamada yabacı para cinsinden alınan ve verilen sipariş avanslarının dönem sonlarında değerlenip değerlenmeyeceği konusunda tereddüt yaşanmaktadır. Bazı denetim elemanları, alınan ve verilen avansların gerçek bir alacak-borç olmadığı gerekçesiyle değerleme yapılmayacağı görüşünde iken; verilen avansın bir varlık (159-259 nolu hesap) , alınan avansın da (340-440 nolu hesap) bir borç olduğu, bu nedenle değerlenmesinde sakınca olmayacağı görüşünü savunan meslek mensupları da vardır.

II. Mevzuat:

213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 280'inci maddesinde, yabancı paraların borsa rayici ile değerleneceği, borsa rayicinin takarrüründe muvazaa olduğu anlaşılırsa bu rayiç yerine alış bedelinin esas alınacağı, yabancı paranın borsada rayici yoksa, değerlemeye uygulanacak kurun Maliye Bakanlığınca tespit olunacağı; bu madde hükmünün yabancı para ile olan senetli veya senetsiz alacaklar ve borçlar hakkında da cari olduğu hüküm altına alınmıştır.

Avanslar gelecekte yapılacak olan mal veya hizmet teslimleri karşılığında peşin alınan ve 340 veya 440 nolu hesaplara kaydedilen) veya (159 veya 259 nolu hesaplara kaydedilen) verilen değerleri ifade eder.

Bu itibarla, alıcı tarafından satıcıya verilen avanslar, belirli bir malın teslimini veya belirli bir hizmetin yerine getirilmesini isteme hakkını temsil etmekte ve sonuç olarak emtianın veya hizmetin maliyetine dönüşmekte, emtianın/hizmetin toplam bedelinden ise mahsup edilmektedir. Satıcının alıcıdan aldığı avanslarda, satış amacıyla gelecekte yapılacak mal ve hizmet teslimleri ile ilgili olarak peşin tahsil edilmekte ve teslim edilecek mal veya görülecek hizmetin bedelinden mahsup edilerek işlem yapılmaktadır.

Buna göre, yabancı para cinsinden alınan veya verilen avanslar yabancı para cinsinden olan borç ve alacak hükmünde olduğundan, dönem sonlarında Vergi Usul Kanununun 263'üncü maddesine göre borsa rayici ile, yabancı paranın borsada rayici yoksa, Maliye Bakanlığınca tespit edilen kur esas alınmak suretiyle değerlemeye tabi tutulması ve ortaya çıkan kur farkının, gelir veya gider olarak dikkate alınarak dönem kazancıyla ilişkilendirilmesi gerekmektedir.

Öte yandan, 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 6 ıncı maddesinde, kurumlar vergisinin, mükelleflerin bir hesap dönemi içinde elde ettikleri safi kurum kazancı üzerinden hesaplanacağı, safi kurum kazancının tespitinde, Gelir Vergisi Kanununun ticari kazanç hakkındaki hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiştir.

Gelir Vergisi Kanununun 38 nci maddesinde de, bilanço esasına göre ticari kazancın, teşebbüsteki öz sermayenin hesap dönemi sonunda ve başındaki değerleri arasındaki müspet fark olduğu ve ticari kazancın bu suretle tespit edilmesi sırasında Vergi Usul Kanununun değerlemeye ait hükümlerinin uygulanacağının belirtilmiştir.

Bu itibarla, avanslar gelecekte yapılacak olan mal veya hizmet teslimleri karşılığında peşin alınan veya verilen değerleri ifade ettiğinden ve anılan avans gemi inşaat işi kapsamındaki işle ilgili olarak alındığından, bahse konu avans hesaplarının değerlemesinden kaynaklanan kur farklarının bu işe ait kazancın tespitinde dikkate alınması gerekmektedir.

III. Değerlendirme ve Sonuç:

Yukarıda ayrıntılı olarak belirtildiği gibi, yabacı para cinsinden hesaplara alınan ve 340 ve 440 nolu hesaplara kaydedilen alınan avanslar ile 159 ve 259 nolu hesaplara kaydedilen verilen avansların geçici vergi dönem sonlarında ve yıl sonunda TCMB döviz alış kuru üzerinden değerlenmesinde yasal bir sakınca yoktur.

2013-11-05 13:19:32

Tweet